संस्कृतम्

जीवनस्य लक्ष्यमेव संस्कृतस्य वर्धनम्

Monthly Archives: April 2006

आचरात् किं न साध्यते

आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः।
आचारः परमं ज्ञानम् आचरात् किं न साध्यते॥
ācāraḥ paramo dharma ācāraḥ paramaṁ tapaḥ|
ācāraḥ paramaṁ jñānam ācarāt kiṁ na sādhyate||
Good conduct is the highest dharma, it is the greatest penance.
It is also the greatest knowledge. What can't be achieved through good conduct?

Advertisements

सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते

सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते घनान्धकारेष्विव दीपदर्शनम्।
सुखात्तु यो याति नरो दरिद्रतां धृतः शरीरेण मृतः स जीवति॥
sukhaṁ hi duḥkhānyanubhūya śobhate ghanāndhakāreṣviva dīpadarśanam|
sukhāttu yo yāti naro daridratāṁ dhṛtaḥ śarīreṇa mṛtaḥ sa jīvati||
Happiness indeed shines up, after having experienced miseries, like the sight of a lamp in thick darkness. But a person who goes from luxury to penury, lives on [as though] dead, [only] keeping up (his) body.

क्रोधं विवर्जयेत्

क्रोधो मूलमनर्थानां क्रोधः संसारबन्धनम्।
धर्मक्षयकरः क्रोधः तस्मात् क्रोधं विवर्जयेत्॥
krodho mūlamanarthānāṁ krodhaḥ saṁsārabandhanam|
dharmakṣayakaraḥ krodhaḥ tasmāt krodhaṁ vivarjayet||
Anger is the main cause of all kinds of misfortune and is a gread impediment of wordly life.
It [even] destroys righteousness; therefore, anger should always be shunned!

कीर्तिर्यस्य स जीवति

स जीवति यशो यस्य कीर्तिर्यस्य स जीवति।
अयशोऽकीर्तिसंयुक्तः जीवन्नपि मृतोपमः॥
sa jīvati yaśo yasya kīrtiryasya sa jīvati|
ayaśo'kīrtisaṁyuktaḥ jīvannapi mṛtopamaḥ||
"He lives [in the true sense], whose fame and reputation are existent in the world.
One whose infamy and slander is spread in the world, though alive, is as good as dead."

पञ्चैते मातरः स्मृताः

राजपत्नी गुरोः पत्नी भ्रातृपत्नी तथैव च।
पत्नीमाता स्वमाता च पञ्चैते मातरः स्मृताः॥
rājapatnī guroḥ patnī bhrātṛpatnī tathaiva ca|
patnīmātā svamātā ca pañcaite mātaraḥ smṛtāḥ||
"The wife of the king, the wife of the teacher, the wife of the elder brother, the mother of one's own wife and one's own mother — These are considered the five mothers of a man"

पञ्चैते पितरः स्मृताः

जनिता चोपनेता च यश्च विद्यां प्रयच्छति।
अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः॥
janitā copanetā ca yaśca vidyāṁ prayacchati|
annadātā bhayatrātā pañcaite pitaraḥ smṛtāḥ||
“One who gives birth, one who performs rituals and cultural ceremonies, one who teaches and educates, one who gives food and one who protects from danger — These are considered the five fathers of a man”

नामरामायणम्

॥अथ नामरामायणम्॥
॥बालकाण्डः॥
शुद्धब्रह्मपरात्पर राम्‌।
कालात्मकपरमेश्वर राम्‌।
शेषतल्पसुखनिद्रित राम्‌।
ब्रह्माद्यमरप्रार्थित राम्‌।
चण्डकिरणकुलमण्डन राम्‌।
श्रीमद्दशरथनन्दन राम्‌।
कौसल्यासुखवर्धन राम्‌।
विश्वामित्रप्रियधन राम्‌।
घोरताटकाघातक राम्‌।
मारीचादिनिपातक राम्‌।
कौशिकमखसंरक्षक राम्‌।
श्रीमदहल्योद्धारक राम्‌।
गौतममुनिसम्पूजित राम्‌।
सुरमुनिवरगणसंस्तुत राम्‌।
नाविकधाविकमृदुपद राम्‌।
मिथिलापुरजनमोहक राम्‌।
विदेहमानसरञ्जक राम्‌।
त्र्यम्बककार्मुखभञ्जक राम्‌।
सीतार्पितवरमालिक राम्‌।
कृतवैवाहिककौतुक राम्‌।
भार्गवदर्पविनाशक राम्‌।
श्रीमदयोध्यापालक राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥ अयोध्याकाण्डः॥

अगणितगुणगणभूषित राम्‌।
अवनीतनयाकामित राम्‌।
राकाचन्द्रसमानन राम्‌।
पितृवाक्याश्रितकानन राम्‌।
प्रियगुहविनिवेदितपद राम्‌।
तत्क्षालितनिजमृदुपद राम्‌।
भरद्वाजमुखानन्दक राम्‌।
चित्रकूटाद्रिनिकेतन राम्‌।
दशरथसन्ततचिन्तित राम्‌।
कैकेयीतनयार्थित राम्‌।
विरचितनिजपितृकर्मक राम्‌।
भरतार्पितनिजपादुक राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥ अरण्यकाण्डः॥

दण्डकावनजनपावन राम्‌।
दुष्टविराधविनाशन राम्‌।
शरभङ्गसुतीक्ष्णार्चित राम्‌।
अगस्त्यानुग्रहवर्धित राम्‌।
गृध्राधिपसंसेवित राम्‌।
पञ्चवटीतटसुस्थित राम्‌।
शूर्पणखार्त्तिविधायक राम्‌।
खरदूषणमुखसूदक राम्‌।
सीताप्रियहरिणानुग राम्‌।
मारीचार्तिकृताशुग राम्‌।
विनष्टसीतान्वेषक राम्‌।
गृध्राधिपगतिदायक राम्‌।
शबरीदत्तफलाशन राम्‌।
कबन्धबाहुच्छेदन राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥ किष्किन्धाकाण्डः॥

हनुमत्सेवितनिजपद राम्‌।
नतसुग्रीवाभीष्टद राम्‌।
गर्वितवालिसंहारक राम्‌।
वानरदूतप्रेषक राम्‌।
हितकरलक्ष्मणसंयुत राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥ सुन्दरकाण्डः॥

कपिवरसन्ततसंस्मृत राम्‌।
तद्गतिविघ्नध्वंसक राम्‌।
सीताप्राणाधारक राम्‌।
दुष्टदशाननदूषित राम्‌।
शिष्टहनूमद्भूषित राम्‌।
सीतवेदितकाकावन राम्‌।
कृतचूडामणिदर्शन राम्‌।
कपिवरवचनाश्वासित राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥ युद्धकाण्डः॥

रावणनिधनप्रस्थित राम्‌।
वानरसैन्यसमावृत राम्‌।
शोषितसरिदीशार्त्तित राम्‌।
विभीषणाभयदायक राम्‌।
पर्वतसेतुनिबन्धक राम्‌।
कुम्भकर्णशिरश्छेदक राम्‌।
राक्षससङ्घविमर्धक राम्‌।
अहिमहिरावणचारण राम्‌।
संहृतदशमुखरावण राम्‌।
विधिभवमुखसुरसंस्तुत राम्‌।
खःस्थितदशरथवीक्षित राम्‌।
सीतादर्शनमोदित राम्‌।
अभिषिक्तविभीषणनत राम्‌।
पुष्पकयानारोहण राम्‌।
भरद्वाजाभिनिषेवण राम्‌।
भरतप्राणप्रियकर राम्‌।
साकेतपुरीभूषण राम्‌।
सकलस्वीयसमानस राम्‌।
रत्नलसत्पीठास्थित राम्‌।
पट्टाभिषेकालङ्कृत राम्‌।
पार्थिवकुलसम्मानित राम्‌।
विभीषणार्पितरङ्गक राम्‌।
कीशकुलानुग्रहकर राम्‌।
सकलजीवसंरक्षक राम्‌।
समस्तलोकोद्धारक राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥ उत्तरकाण्डः॥

आगत मुनिगण संस्तुत राम्‌।
विश्रुतदशकण्ठोद्भव राम्‌।
सितालिङ्गननिर्वृत राम्‌।
नीतिसुरक्षितजनपद राम्‌।
विपिनत्याजितजनकज राम्‌।
कारितलवणासुरवध राम्‌।
स्वर्गतशम्बुक संस्तुत राम्‌।
स्वतनयकुशलवनन्दित राम्‌।
अश्वमेधक्रतुदीक्षित राम्‌।
कालावेदितसुरपद राम्‌।
आयोध्यकजनमुक्तिद राम्‌।
विधिमुखविबुधानन्दक राम्‌।
तेजोमयनिजरूपक राम्‌।
संसृतिबन्धविमोचक राम्‌।
धर्मस्थापनतत्पर राम्‌।
भक्तिपरायणमुक्तिद राम्‌।
सर्वचराचरपालक राम्‌।
सर्वभवामयवारक राम्‌।
वैकुण्ठालयसंस्थित राम्‌।
नित्यनन्दपदस्थित राम्‌।

राम राम जय राजा राम्‌।
राम राम जय सीता राम्‌।

॥इति नामरामायणं सम्पूर्णम्॥
||atha nāmarāmāyaṇam||

||bālakāṇḍaḥ||

śuddhabrahmaparātpara rām|
kālātmakaparameśvara rām|
śeṣatalpasukhanidrita rām|
brahmādyamaraprārthita rām|
caṇḍakiraṇakulamaṇḍana rām|
śrīmaddaśarathanandana rām|
kausalyāsukhavardhana rām|
viśvāmitrapriyadhana rām|
ghoratāṭakāghātaka rām|
mārīcādinipātaka rām|
kauśikamakhasaṁrakṣaka rām|
śrīmadahalyoddhāraka rām|
gautamamunisampūjita rām|
suramunivaragaṇasaṁstuta rām|
nāvikadhāvikamṛdupada rām|
mithilāpurajanamohaka rām|
videhamānasarañjaka rām|
tryambakakārmukhabhañjaka rām|
sītārpitavaramālika rām|
kṛtavaivāhikakautuka rām|
bhārgavadarpavināśaka rām|
śrīmadayodhyāpālaka rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

|| ayodhyākāṇḍaḥ ||

agaṇitaguṇagaṇabhūṣita rām|
avanītanayākāmita rām|
rākācandrasamānana rām|
pitṛvākyāśritakānana rām|
priyaguhaviniveditapada rām|
tatkṣālitanijamṛdupada rām|
bharadvājamukhānandaka rām|
citrakūṭādriniketana rām|
daśarathasantatacintita rām|
kaikeyītanayārthita rām|
viracitanijapitṛkarmaka rām|
bharatārpitanijapāduka rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

|| araṇyakāṇḍaḥ ||

daṇḍakāvanajanapāvana rām|
duṣṭavirādhavināśana rām|
śarabhaṅgasutīkṣṇārcita rām|
agastyānugrahavardhita rām|
gṛdhrādhipasaṁsevita rām|
pañcavaṭītaṭasusthita rām|
śūrpaṇakhārttividhāyaka rām|
kharadūṣaṇamukhasūdaka rām|
sītāpriyahariṇānuga rām|
mārīcārtikṛtāśuga rām|
vinaṣṭasītānveṣaka rām|
gṛdhrādhipagatidāyaka rām|
śabarīdattaphalāśana rām|
kabandhabāhucchedana rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

|| kiṣkindhākāṇḍaḥ ||

hanumatsevitanijapada rām|
natasugrīvābhīṣṭada rām|
garvitavālisaṁhāraka rām|
vānaradūtapreṣaka rām|
hitakaralakṣmaṇasaṁyuta rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

|| sundarakāṇḍaḥ ||

kapivarasantatasaṁsmṛta rām|
tadgativighnadhvaṁsaka rām|
sītāprāṇādhāraka rām|
duṣṭadaśānanadūṣita rām|
śiṣṭahanūmadbhūṣita rām|
sītaveditakākāvana rām|
kṛtacūḍāmaṇidarśana rām|
kapivaravacanāśvāsita rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

|| yuddhakāṇḍaḥ ||

rāvaṇanidhanaprasthita rām|
vānarasainyasamāvṛta rām|
śoṣitasaridīśārttita rām|
vibhīṣaṇābhayadāyaka rām|
parvatasetunibandhaka rām|
kumbhakarṇaśiraśchedaka rām|
rākṣasasaṅghavimardhaka rām|
ahimahirāvaṇacāraṇa rām|
saṁhṛtadaśamukharāvaṇa rām|
vidhibhavamukhasurasaṁstuta rām|
khaḥsthitadaśarathavīkṣita rām|
sītādarśanamodita rām|
abhiṣiktavibhīṣaṇanata rām|
puṣpakayānārohaṇa rām|
bharadvājābhiniṣevaṇa rām|
bharataprāṇapriyakara rām|
sāketapurībhūṣaṇa rām|
sakalasvīyasamānasa rām|
ratnalasatpīṭhāsthita rām|
paṭṭābhiṣekālaṅkṛta rām|
pārthivakulasammānita rām|
vibhīṣaṇārpitaraṅgaka rām|
kīśakulānugrahakara rām|
sakalajīvasaṁrakṣaka rām|
samastalokoddhāraka rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

|| uttarakāṇḍaḥ ||

āgata munigaṇa saṁstuta rām|
viśrutadaśakaṇṭhodbhava rām|
sitāliṅgananirvṛta rām|
nītisurakṣitajanapada rām|
vipinatyājitajanakaja rām|
kāritalavaṇāsuravadha rām|
svargataśambuka saṁstuta rām|
svatanayakuśalavanandita rām|
aśvamedhakratudīkṣita rām|
kālāveditasurapada rām|
āyodhyakajanamuktida rām|
vidhimukhavibudhānandaka rām|
tejomayanijarūpaka rām|
saṁsṛtibandhavimocaka rām|
dharmasthāpanatatpara rām|
bhaktiparāyaṇamuktida rām|
sarvacarācarapālaka rām|
sarvabhavāmayavāraka rām|
vaikuṇṭhālayasaṁsthita rām|
nityanandapadasthita rām|

rāma rāma jaya rājā rām|
rāma rāma jaya sītā rām|

||iti nāmarāmāyaṇaṁ sampūrṇam||

[Posted on 9 APR] 

यो यच्छ्रद्धः स एव सः

सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः॥१७-३॥
—श्रीमद्भगवद्गीता
sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata|
śraddhāmayo'yaṁ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ||17-3||
—śrīmadbhagavadgītā
"The faith of all men conforms to their mental constitution, Arjuna.
The man consists of faith; whatever the nature of his faith, he is verily that."
[Posted on 9 APR]

%d bloggers like this: