संस्कृतम्

जीवनस्य लक्ष्यमेव संस्कृतस्य वर्धनम्

Category Archives: विपद्

पौलस्त्यः कथमन्यदारहरणे

पौलस्त्यः कथमन्यदारहरणे दोषं न विज्ञातवान्
रामेणापि कथं न हेमहरिणस्यासम्भवोऽलक्षितः।
अक्षैस्चापि युधिष्ठिरेण सहसा प्राप्तो ह्यनर्थः कथम्
प्रत्यासन्न-विपत्ति-मूढ-मनसां प्रायो मतिः क्षीयते॥४॥
— मित्रसम्प्राप्तिर्नाम द्वितीये तन्त्रे
paulastyaḥ kathamanyadāraharaṇe doṣaṁ na vijñātavān
rāmeṇāpi kathaṁ na hemahariṇasyāsambhavo’lakṣitaḥ|
akṣaiscāpi yudhiṣṭhireṇa sahasā prāpto hyanarthaḥ katham
pratyāsanna-vipatti-mūḍha-manasāṁ prāyo matiḥ kṣīyate||4||
— mitrasamprāptirnāma dvitīye tantre
How come the grandson of Pulastya (Ravana) failed to see that it is wrong to abduct another’s wife!
How come Rama failed to see that a golden deer could never exist!
How come Yudhishthira that gambling would lead to misery?
Attaching to evil dims senses and clouds the intellect!

See also: विनाशकाले-विपरीतबुद्धिः

चिन्तनीया हि विपदाम्

चिन्तनीया हि विपदाम् आदावेव प्रतिक्रिया।
न कूपखननं युक्तं प्रदीप्ते वह्निना गृहे॥
cintanīyā hi vipadām ādāveva pratikriyā|
na kūpakhananaṁ yuktaṁ pradīpte vahninā gṛhe||
The effect of disasters should be thought of beforehand (i.e. before they actually occur.)
One must not start digging a well [only] when the house is ablaze with fire.
cf. “Prevention is better than cure.”, “A danger foreseen is half-avoided.”

%d bloggers like this: