संस्कृतम्

जीवनस्य लक्ष्यमेव संस्कृतस्य वर्धनम्

Category Archives: स्वभावः

निम्बः किं मधुरायते

गुलपर्वतमध्यस्थं निम्बबीजं प्रतिष्टितम्।
पयोवर्षसहस्रेण निम्बः किं मधुरायते॥
gulaparvatamadhyasthaṁ nimbabījaṁ pratiṣṭitam|
payovarṣasahasreṇa nimbaḥ kiṁ madhurāyate||
In a hill of sugar, [if] a neem seed [is] planted;
Watered with milk for a thousand years; will it begin to taste sweet?
[The nature does never change!]

स्वभावो नोपदेशेन

स्वभावो नोपदेशेन शक्यते कर्तुम् अन्यथा।
सुतप्तमपि पानीयं पुनर्गच्छति शीतलम्॥२८०॥
यदि स्यच्छीतलो वह्निः शीतांशुर्दहनात्मकः।
न स्वभावोऽत्र मर्त्यानां शक्यते कर्तुमन्यथा॥२८१॥
— मित्रभेदः नाम प्रथमे तन्त्रे मन्द-विसर्पिणी नाम यूका कथा ९
svabhāvo nopadeśena śakyate kartum anyathā|
sutaptamapi pānīyaṁ punargacchati śītalam||280||
yadi syacchītalo vahniḥ śītāṁśurdahanātmakaḥ|
na svabhāvo’tra martyānāṁ śakyate kartumanyathā||281||
— mitrabhedaḥ nāma prathame tantre manda-visarpiṇī nāma yūkā kathā 9
By advice, the basic nature [of people] cannot be changed.
Even though heated to boiling, water still turns cold [by nature].
Even if fire becomes cold and the moon begins to scorch;
The basic nature of people can never be changed!

स्वभावो मूर्ध्नि वर्तते

सर्वस्य हि परीक्ष्यन्ते स्वभावा नेतरे गुणाः।
अतीत्य हि गुणान् सर्वान् स्वभावो मूर्ध्नि वर्तते॥२०॥
— हितोपदेशे मित्रलाभः
sarvasya hi parīkṣyante svabhāvā netare guṇāḥ|
atītya hi guṇān sarvān svabhāvo mūrdhni vartate||20||
— hitopadeśe mitralābhaḥ

One should always examine the innature nature of everyone, not other qualities.
[For] surpassing all the [other] qualities, nature alone dominates.

विक्रमार्जित सत्वस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता

न अभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते वने।
विक्रमार्जित सत्त्वस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता॥
na abhiṣeko na saṁskāraḥ siṁhasya kriyate vane |
vikramārjita sattvasya svayameva mṛgendratā ||

There is no official coronation ceremony held for the lion in the jungle;
On account of his own attributes and strength, he becomes king.

%d bloggers like this: